Kavram anlatımı
Görüntüleme tetkikleri: hangisi neyi gösterir
Röntgen, ultrason, tomografi ve manyetik rezonans aynı işi yapmaz. Her biri farklı bir fiziksel ilkeyle çalışır ve bu yüzden vücudun farklı yanını görünür kılar. Hekimin belirli bir tetkiki istemesinin nedeni budur. Bu sayfa tetkiklerin ne ölçtüğünü anlatır, hangisinin size gerektiğini söylemez.
Röntgen ne gösterir
Röntgen, X ışınlarının dokulardan geçerken farklı oranda tutulmasına dayanır ve en iyi gösterdiği şey yoğun yapılardır. Kemik ışını çok tuttuğu için görüntüde açık, hava ise neredeyse hiç tutmadığı için koyu görünür. Bu nedenle kemik bütünlüğü, akciğerdeki hava dolu alanlar ve göğüs boşluğunun genel görünümü röntgende değerlendirilebilir. Buna karşılık birbirine yakın yoğunluktaki yumuşak dokular röntgende ayırt edilmesi güç bir bütün olarak görünür. Röntgen hızlı, yaygın bulunabilen ve düşük dozlu bir tetkiktir, bu yüzden çoğu zaman ilk basamak olarak kullanılır. Görüntü tek bir düzlemden alınan bir gölge olduğu için, üst üste binen yapılar bazen yanıltıcı görünebilir ve bu nedenle birden fazla açıdan çekim istenebilir. Röntgen iyonlaştırıcı ışın kullandığından gebelik ihtimaliniz varsa bunu çekimden önce mutlaka bildirin. Çekim sırasında hareketsiz kalmak ve söylendiği anda nefesi tutmak görüntünün netliğini doğrudan belirler. Üzerinizdeki metal takı ve tokaları çıkarmanız istenir, çünkü bunlar görüntüde gölge oluşturur.
Ultrason ne gösterir
Ultrason ses dalgalarının dokulardan yansımasıyla görüntü üretir ve en güçlü olduğu alan yumuşak dokular ile sıvı içeren yapılardır. Işın kullanmadığı için gebelikte ve çocuklarda tercih edilen bir yöntemdir, tekrarlanması da bir doz sorunu yaratmaz. Karın içi organların yapısı, damarlardaki kan akımı, tiroid gibi yüzeye yakın bezler ve eklem çevresindeki yumuşak dokular ultrasonla değerlendirilebilir. Ultrasonun sınırı fiziktir: ses dalgası kemikten ve havadan geçemez, bu yüzden bağırsak gazının arkasında veya kemiğin gerisinde kalan yapılar iyi görünmez. Ayrıca ultrason gerçek zamanlı ve uygulayanın elinde şekillenen bir tetkiktir, yani görüntüyü çeken kişinin deneyimi sonucu etkiler. Bazı ultrason türleri aç gelmeyi veya mesanenin dolu olmasını gerektirir. Bu koşulları randevuyu veren birimden öğrenmek, tetkikin tekrarlanmasını önler. Jel kullanılması ve probun cilde bastırılması olağandır, ağrı hissederseniz bunu uygulayan kişiye söyleyin. Randevu alırken tetkikin hangi bölge için istendiğini teyit edin, çünkü hazırlık koşulu bölgeye göre değişir.
Bilgisayarlı tomografi ne gösterir
Tomografi de X ışını kullanır ama vücudun çevresinde dönerek çok sayıda kesit alır ve bunları bilgisayarda birleştirir. Sonuç, röntgenin üst üste binen tek gölgesi yerine katman katman bir haritadır. Bu yüzden tomografi kemik yapıların ayrıntısında, göğüs boşluğunda ve karın içinde röntgenin göremediği ayrımları ortaya koyabilir. Çekim çok hızlı tamamlandığı için acil durumlarda sık başvurulan bir yöntemdir. Bedeli, röntgene kıyasla daha yüksek bir ışın dozudur, bu nedenle tomografi gerekmedikçe istenmez ve gerektiğinde istenir. Bazı tomografi çekimlerinde damardan kontrast madde verilir, çünkü kontrast bazı yapıları ve damarlanmayı görünür kılar. Kontrast kullanılacaksa böbrek işlevleriniz, bilinen alerjileriniz ve kullandığınız ilaçlar önceden sorulur. Bu soruları eksiksiz yanıtlamak tetkikin güvenliği açısından belirleyicidir, gebelik ihtimalinizi de mutlaka bildirin. Çekim boyunca masa hareket eder ve size nefes komutu verilir, bunlara uymak görüntü kalitesini artırır. Emziriyorsanız veya bilinen bir böbrek hastalığınız varsa bunu kontrast öncesinde belirtin. Daha önce bir kontrast maddeye tepki verdiyseniz bu bilgi en kritik olanıdır.
Manyetik rezonans ne gösterir
Manyetik rezonans güçlü bir manyetik alan ve radyo dalgaları kullanır, iyonlaştırıcı ışın içermez. En güçlü olduğu alan yumuşak dokuların birbirinden ayrılmasıdır: beyin ve omurilik, kaslar ve bağlar, eklem içi yapılar ve organların iç dokusu manyetik rezonansta belirgin bir ayrımla görünür. Bu ayrıntının bedeli süredir, çekim tomografiye göre belirgin biçimde uzun sürer ve bu süre boyunca hareketsiz kalmak gerekir, çünkü hareket görüntüyü bozar. Cihaz gürültülüdür ve kapalı alanda rahatsızlık duyan kişiler için zorlayıcı olabilir, bunu önceden söylerseniz birim size yardımcı olur. Manyetik alan nedeniyle vücudunuzdaki metal ya da elektronik cihazlar, kalp pili, implantlar ve bazı dövme boyaları önem taşır. Bu bilgileri randevu alırken ve çekimden önce eksiksiz bildirmek zorunludur, güvenlik değerlendirmesini görüntüleme birimi yapar. Bazı manyetik rezonans çekimlerinde de damardan kontrast madde verilir ve aynı sorular yeniden sorulur. Size verilen kulaklık ya da tıkaç gürültüyü azaltmak içindir, kullanmaktan çekinmeyin. Randevu alırken çekimin ne kadar süreceğini sormak günü planlamanızı kolaylaştırır.
Neden birden fazla tetkik istenir
Birden fazla tetkik istenmesinin nedeni genellikle tekrarlama değil, tamamlamadır. Her yöntem farklı bir soruya iyi cevap verdiği için, ilk tetkik bir soruyu kapatırken yeni bir soru açabilir. Örneğin yoğun yapıları gösteren bir tetkik bir alanda düzensizlik gösterebilir ve o alanın yumuşak doku yapısını görmek için başka bir yöntem gerekebilir. Bazen sıralama da önemlidir, çünkü bir tetkikin sonucu diğerinin nasıl çekileceğini belirler. Tetkiklerin gerekliliğini sorgulamak hakkınızdır ve sormak sürecin doğal parçasıdır. Hekime bu tetkikin hangi soruyu cevaplayacağını sorabilirsiniz, bu soru ilişkiyi zedelemez, tam tersine daha iyi bir muayene üretir. Daha önce başka bir kurumda çekilmiş görüntüleriniz varsa raporlarıyla birlikte götürün. Elinizdeki eski görüntü, hem karşılaştırma imkânı verir hem de gereksiz bir tekrar çekimi önleyebilir. Bir tetkikin tekrarlanması da her zaman gereksiz değildir, çünkü zaman içindeki değişimi görmek başlı başına bir bilgidir. Görüntülerin dijital kopyasını istemek hakkınızdır ve bu kopyayı saklamak ileride işinize yarar.